خالق ویکی‌ پدیا علیه ویکی‌ پدیا | افشاگری لری سنگر درباره نفوذ سیاسی‌ «سیا» بر دانشنامه جهانی

افشاگری سنگر ویکی‌پدیا درباره «سیا»، او در گفت‌و‌گو با تاکر کارلسون از «کنترل ایدئولوژیک»، حذف محافظه‌کاران و تغییر مفهوم بی‌طرفی سخن گفت

ریشه‌های یک ایده جهانی

سنگر توضیح داد که ایده اولیه دانشنامه آزاد، ابتدا در قالب «نوپدیا» و با مشارکت Jimmy Wales شکل گرفت، اما روند کند تولید محتوا باعث شد مدل «ویکی» جایگزین شود. ویکی‌پدیا در ۱۵ ژانویه ۲۰۰۱ راه‌اندازی شد و به سرعت رشد کرد.

او تأکید کرد که سیاست «دیدگاه بی‌طرفانه» (NPOV) و ممنوعیت انتشار «تحقیقات اصیل» از اصول پایه‌ای بودند که برای جلوگیری از جانبداری و حفظ اعتبار علمی تدوین شدند.

بی‌طرفی؛ از آرمان اولیه تا تعریف جنجالی امروز

به گزارش روزنامه اینترنتی فراز ، سنگر که در سال ۲۰۰۱ همراه با جیمی ویلز پروژه ویکی‌پدیا را راه‌اندازی کرد، گفت سیاست «دیدگاه بی‌طرفانه» در ابتدا با هدف گرد هم آوردن دیدگاه‌های مختلف طراحی شده بود.

اما به گفته او، تعریف فعلی بی‌طرفی اجازه می‌دهد برخی دیدگاه‌ها با برچسب‌هایی مانند «اقلیت»، «حاشیه‌ای» یا «نظریه توطئه» از اعتبار ساقط شوند. سنگر معتقد است این روند عملاً به نگارش جانبدارانه مقالات منجر شده است.

طرح نام «سیا» و مفهوم «نظریه توطئه»

بخش بحث‌برانگیز این گفت‌و‌گو جایی بود که سنگر به نقش احتمالی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در شکل‌گیری برخی چارچوب‌های مفهومی اشاره کرد.

او مدعی شد اصطلاحاتی مانند «نظریه توطئه» در طول دهه‌ها برای بی‌اعتبار کردن برخی روایت‌ها استفاده شده‌اند و این نوع برچسب‌گذاری اکنون در سیاست‌های محتوایی ویکی‌پدیا نیز بازتاب پیدا کرده است.

سنگر گفت وقتی واژه‌هایی با تعریف مبهم به ابزار سیاست‌گذاری تبدیل می‌شوند، امکان حذف سلیقه‌ای دیدگاه‌ها افزایش می‌یابد.

حذف محافظه‌کاران از ساختار ویکی‌پدیا؟

هم‌بنیان‌گذار ویکی‌پدیا در ادامه ادعا کرد طی سال‌ها، مدیران و ویراستاران با گرایش‌های چپ‌گرایانه توانسته‌اند کنترل ساختار داخلی این پلتفرم را در دست بگیرند.

به گفته او، محافظه‌کاران و آزادی‌خواهان یا از مشارکت دلسرد شده‌اند یا با سازوکار‌های مدیریتی کنار گذاشته شده‌اند. سنگر این روند را «پیشروی از طریق نهادها» توصیف کرد.

ویکی‌پدیا و قدرت شکل‌دهی به حافظه جمعی

سنگر تأکید کرد ویکی‌پدیا تنها یک وب‌سایت نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین منابع شکل‌دهی به «حافظه جمعی» در جهان دیجیتال است.

او هشدار داد با توجه به اینکه محتوای این دانشنامه در نتایج موتور‌های جست‌و‌جو در رتبه‌های بالا نمایش داده می‌شود و همچنین در آموزش مدل‌های هوش مصنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرد، هرگونه جهت‌گیری سیاسی می‌تواند تأثیری فراتر از فضای آنلاین داشته باشد.

بنیاد ویکی‌مدیا و گردش مالی

سنگر در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو به ساختار غیرانتفاعی بنیاد ویکی‌مدیا اشاره کرد؛ نهادی که مالک حقوقی ویکی‌پدیا محسوب می‌شود.

او مدعی شد مانند بسیاری از نهاد‌های بزرگ غیرانتفاعی، گردش مالی و سازوکار‌های اعطای کمک مالی در چنین ساختار‌هایی می‌تواند محل انتقال منابع قابل توجهی باشد.

آن‌ سوی تیتر‌ها

سخنان لری سنگر صرفاً یک اختلاف شخصی با مدیران فعلی ویکی‌پدیا نیست؛ بلکه به قلب مسئله حکمرانی اطلاعات در عصر دیجیتال می‌زند.

اگر بزرگ‌ترین دانشنامه آنلاین جهان در معرض جهت‌گیری ایدئولوژیک یا اثرپذیری نهادی باشد، پیامد آن تنها محدود به چند صفحه اینترنتی نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند بر آموزش، هوش مصنوعی و درک عمومی از سیاست و تاریخ تأثیر بگذارد.

پرسش اصلی این است: چه نهادی بر نهادِ تولید دانش نظارت می‌کند؟